Tản mạn về gốm sứ Bát Tràng nhân mùa tết

09/01/2019   |   Đăng bởi A Chau

“ Ước gì a cưới được nàng, để a mua gạch Bát Tràng về xây”

Là câu ca dao tồn tại bao đời nay, không biết nó đã đi vào lời hát ru của mẹ từ bao giờ. Chỉ biết rằng, ngày nay người Bát Tràng đã không làm gạch nhiều nữa nhưng gốm Bát Tràng càng ngày càng nổi tiếng, không chỉ trong nước được người nhà ưu chuộng mà danh tiếng còn bay đi xa mọi năm châu, đi kèm là danh hiệu sản phẩm quê hương, mang đậm bản sắc dân tộc.

Từ Hà Nội vượt qua cầu Chương Dương, ven theo triền đê là sẽ đến quê hương của gốm Bát Tràng. Theo Đại Việt Sử ký toàn thư thì gốm Bát Tràng xuất hiện vào thời nhà Lý, dân từ xã Bồ Bát thuộc tỉnh Ninh Bình, đi lập nghiệp tại vùng đất mới và sau này đặt tên là xã Bát Tràng. Sở dĩ người dân Bồ Bát chọn vùng đất này là nơi để họ lập nghiệp vì ở đây có đất sét trắng, là một nguồn nguyên liệu cực tốt để cho ra các sản phẩm gốm chất lượng cao.

Quy trình sản xuất gốm Bát Tràng

Đa số các sản phẩm gốm sứ Bát Tràng được sản xuất theo lối thủ công, thể hiện rõ rệt tài năng của thợ qua bao đời thế hệ lưu truyền.

Công việc đầu tiên của tạo gốm là khâu xử lý đất sét. Đất sét có thể lấy từ trong làng hoặc các vùng lân cận như Hổ Lao, Trúc Thôn ( Đông Triều), được mang về ngâm kỹ trong bể chứa nước. Bể thứ nhất được gọi là “bể đánh” dùng để ngâm đất sét khô thường vào khoảng 3-4 tháng. Khi đất chín người ta đánh thành dịch lỏng sau đó đổ chất dịch lỏng sang bể thứ hai gọi là “ bể lắng “. Tiếp đó, các tạp chất sẽ nổi lên trên bề mặt chất dịch lỏng sẽ được tách ra khỏi các tạp chất và đưa sang bể thứ ba gọi là “ bể phơi” trong thời gian khoản 3-4 ngày. Cuối cùng chất chất lỏng được đưa sang bể thứ tư gọi là “bể ủ”. Thời gian ủ càng lâu thì đất càng tốt. Khâu chuẩn bị đất khá quan trọng, vì có được đất tốt thì sản phẩm mới chất lượng và sử dụng lâu bền được.

Bước thứ hai là nặn cốt, sửa hàng và phơi khô sản phẩm. Người thợ có thể chọn các khung in khác nhau, chất liệu khác nhau có thể khung bằng gỗ, hoặc bằng thạch cao đều được. Các sản phẩm sau khi lên khuôn , người thợ sửa hàng và lâu khô sản phẩm.

Bước thứ ba là quét men, sau đó những người thợ có tay nghề sẽ vẽ hình ảnh sống động để tạo ra những sản phẩm bắt mắt. Tùy theo màu sắc của lớp men mà người thợ dùng thích hợp cho các sản phẩm gốm. Có 5 loại men như sau:

Men nâu là loại men được sử dụng đầu tiên trong quá trình sản xuất gốm Bát Tràng với sắc độ màu đậm hay nhạt đều phụ thuộc vào xương gốm. Loại men này thường được sử dụng trong trang trí chân đèn, thạp, chậu, âu, đĩa… bởi đặc tính của loại men này là không bóng, bề ngoài có vết sần . Ngoài ra, men nâu còn được sử dụng với các loại men khác tạo nên các sắc độ khác nhau rất phong phú.

Men trắng đây là loại men trăng nhiều trường hợp ngả sang màu vàng ngà, có nhiều trường hợp ngả sang màu trắng sữa, đục nên người ta còn sử dụng một tên khác cho loại men này là “ men trắng ngà” , men trắng càng bóng khi nhiệt độ nung càng cao.

Men lam loại men này được sử dụng sớm nhất trong làng gốm Bát Tràng, loại men này được làm từ men gốm và màu oxit coban. Màu đặc trưng của men lam là màu xanh, đủ các sắc độ từ xanh chỉ đến xanh sẵm. Người thợ làm gốm Bát Tràng sẽ sử dụng men để vẽ các họa tiết lên trên đồ gốm. Tuy nhiên men lam không được để trần như các loại men khác, luôn được phủ bởi một lớp men màu trắng bóng có độ thủy tinh hóa cao sau khi nung.

Men rạn đây là loại men khá độc đáo, được tạo ra do sự chênh lệch và độ co giãn  của xương gốm và men . Chính vì vậy đã tạo cho gốm sứ Bát Tràng nét độc đáo riêng biệt . Hơn nữa còn có ưu điểm dễ dùng vì giá thành vừa phải, nên đặc biệt được nhiều người dân ưu chuộng. Sản phẩm hoàn chỉnh thường lên tone màu hơi cũ, nên người dân thường gọi nôm na rằng đồ gốm men cỗ.

Men ngọc ngoài việc tráng cho đồ gốm, men ngọc còn dùng để vẽ mây, tô lên nhiều góc mảng diềm, đế và các cột dọc của long đỉnh. Men ngọc sắc sẫm còn được dùng để tô lên một số mảng trang trí nổi, hình nghệ của lư tròn hay trên diềm trang trí nổi chân trước tượng nghê

Công đoạn cuối cùng là cho gốm vào lò, trước kia ở Bát Tràng có nhiều lò khác nhau như lò bầu, lò ếch, lò hình hộp, lò ga. Nhưng giờ đây người dân Bát Tràng chỉ dùng 2 lò chính đó là lò hình hộp và lò ga. Lò hình hộp được xây bằng gạch chịu nhiệt cao, là loại lò được sử dụng phổ biến nhất hiện nay. Thông thường thời gian đốt lò khoản 3 ngày 3 đêm và mở cửa lò để nguội khoảng 2 ngày 2 đêm.

Quá trình hình thành thương hiệu gốm Bát Tràng nổi tiếng

Hiện nay làng gốm Bát Tràng đã sản xuất rất nhiều chuẩn loại, phong phú từ mặt hàng, nổi bật về kiểu dáng trang trí. Đồ gốm Bát Tràng không chỉ có mặt trên khắp mọi miền đất nước ta mà còn nổi tiếng sang nước ngoài, được xuất khẩu sang các nước cực kỳ phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan… với tổng kim ngạch xuất khẩu hàng năm lên đến trên 40 triệu USD

Sự phát triển của làng gốm Bát Tràng đã giải quyết tình trạng thất nghiệp cho đông đảo người dân tại đây, giải quyết được vấn đề thiếu việc làm cho người dân vùng nông thôn. Tại làng nghề này, hầu hết tất cả mọi người từ già yếu đến trẻ níc hay thanh niên đều có việc làm. Hơn 80% người dân trong làm sinh sống bằng nghề làm gốm sứ này. Sự phát triển một cách nhanh chóng tại làng Bát Tràng không những tạo việc làm cho người dân trong làng mà còn tạo công ăn việc làm cho những khu vực lân cận thu hút khoảng 3.000 đến 5.000 lao động

Quý khách có nhu cầu mua gốm sứ Bát Tràng vui lòng gọi đến số đt 

0916112012

 Chợ gốm sứ hân hạnh được phục vụ quý khách !

Viết bình luận